Chcesz spróbować gier fabularnych, ale nie wiesz, od czego zacząć? Być może znasz film Dungeons & Dragons: Złodziejski Honor, grałeś w Baldur’s Gate albo oglądałeś sesje RPG na YouTube. Teraz chciałbyś sam przeżyć podobną przygodę, ale nie wiesz, jak się do tego zabrać.
Dobra wiadomość: nie musisz znać setek zasad, mieć doświadczenia aktorskiego ani kupować stosu podręczników. Do pierwszej sesji wystarczy kilka osób, prosta przygoda, podstawowe zasady i odrobina wyobraźni.
W tym poradniku dowiesz się, czym są gry fabularne, jak wygląda rozgrywka, czego potrzebujesz do gry i jak zorganizować swoją pierwszą sesję RPG.
RPG (ang. Role-Playing Game) to gra fabularna, w której uczestnicy wcielają się w fikcyjne postacie i wspólnie tworzą opowieść. W odróżnieniu od gier komputerowych nie poruszasz bohaterem za pomocą klawiatury czy kontrolera. Opisujesz, co Twoja postać mówi i robi, a świat reaguje na jej decyzje.
Większość tradycyjnych gier fabularnych rozgrywa się przy stole, z wykorzystaniem kart postaci, kości, czasem również map i figurek. Takie gry określa się mianem TTRPG (ang. Tabletop Role-Playing Games).
W typowej sesji uczestniczą:
Mistrz Gry nie jest przeciwnikiem graczy. Jego zadaniem jest prowadzenie przygody, przedstawianie wyzwań i reagowanie na działania uczestników.
W RPG nie zawsze chodzi o pokonanie przeciwnika czy zdobycie skarbu. Możesz rozwiązywać zagadki, prowadzić śledztwo, negocjować, odkrywać nieznane miejsca albo walczyć o przetrwanie. Wszystko zależy od wybranej gry i przygody.
Wyobraź sobie, że grasz w mroczną grę fantasy. Twoja postać jest żołnierzem, który przybywa do niewielkiego miasta, gdzie od kilku tygodni znikają ludzie.
Mistrz Gry rozpoczyna:
MG: „Zapada zmrok. Wchodzisz do niemal pustej karczmy. Przy kominku siedzi zakapturzony mężczyzna, który na Twój widok gwałtownie odwraca głowę. Karczmarz przerywa wycieranie kufla i uważnie Ci się przygląda. Co robisz?”
Gracz: „Podchodzę do karczmarza i pytam, czy ma wolny pokój. Przy okazji próbuję dowiedzieć się czegoś o tym zakapturzonym człowieku”.
MG: „Karczmarz odpowiada, że pokoje są wolne, ale kiedy wspominasz o nieznajomym, wyraźnie się denerwuje. Mówi, żebyś nie interesował się cudzymi sprawami”.
Gracz: „Chcę sprawdzić, czy czegoś przede mną nie ukrywa”.
W tym momencie Mistrz Gry może poprosić o rzut kośćmi, aby ustalić, czy bohater dostrzeże oznaki kłamstwa.
Jeżeli test się powiedzie, postać może zauważyć, że karczmarz nerwowo zerka w stronę drzwi prowadzących na zaplecze. Jeśli się nie powiedzie, bohater może nie dostrzec niczego podejrzanego.
Co dalej? To zależy od Ciebie.
Możesz spróbować przekupić karczmarza, porozmawiać z zakapturzonym mężczyzną, zajrzeć na zaplecze albo wyjść z karczmy i poszukać informacji gdzie indziej.
Właśnie na tym polega największa różnica między RPG a większością innych gier: nie wybierasz wyłącznie spośród kilku przygotowanych opcji. Możesz zaproponować własne rozwiązanie, a Mistrz Gry określi, jak zareaguje świat.
Nie. Na pierwszej sesji wystarczy, że rozumiesz, kim jest Twoja postać, co potrafi i jak podejmować decyzje w świecie gry.
Większość systemów RPG wykorzystuje podobne podstawowe mechanizmy:
Nie musisz opanować wszystkich tych elementów przed pierwszą sesją. Dobry Mistrz Gry wyjaśni Ci potrzebne zasady w trakcie rozgrywki.
A jeśli to właśnie Ty chcesz zostać Mistrzem Gry? Wybierz system z prostymi zasadami i gotową przygodą, która krok po kroku pomoże Ci poprowadzić pierwszą sesję.
Do rozpoczęcia przygody potrzebujesz kilku podstawowych rzeczy.
W RPG można grać w różnych składach, ale na początek wygodna będzie grupa składająca się z jednego Mistrza Gry i 2–4 graczy.
Taka liczba uczestników pozwala każdemu aktywnie brać udział w przygodzie, a początkującemu MG łatwiej kontrolować przebieg wydarzeń.
System to zestaw zasad opisujących sposób działania gry. Może również zawierać gotowy świat, bohaterów, przeciwników i przygody.
Istnieją gry fantasy, science fiction, horror, kryminały i wiele innych. Niektóre koncentrują się na walce i rozwoju bohaterów, inne na opowiadaniu historii, śledztwach czy relacjach między postaciami.
Przygoda określa sytuację wyjściową, ważne miejsca, postacie niezależne i wydarzenia, z którymi mogą zetknąć się gracze.
Doświadczony MG może przygotować własny scenariusz, ale na pierwszą sesję najlepiej wybrać gotową przygodę. Dzięki temu nie musisz samodzielnie wymyślać świata, bohaterów i wszystkich wyzwań.
Każdy gracz potrzebuje karty opisującej jego bohatera. Zawiera ona informacje o umiejętnościach, cechach, wyposażeniu i innych elementach istotnych podczas rozgrywki.
Na pierwszą sesję warto wykorzystać gotowe postacie. Dzięki temu można od razu rozpocząć przygodę, zamiast poświęcać dużo czasu na tworzenie bohaterów.
W grach fabularnych wykorzystuje się różne rodzaje kości. Najpopularniejsze to:
Zapis „k10” oznacza po prostu kość o dziesięciu ściankach. Nie każdy system wymaga wszystkich wymienionych kości. Niektóre wykorzystują wyłącznie jeden lub dwa ich rodzaje.
Wystarczy zwykły stół, przy którym wszyscy mogą wygodnie usiąść. Przydadzą się kartki do notowania, ołówki i trochę wolnej przestrzeni.
Mapy, figurki, żetony i inne akcesoria mogą ułatwiać rozgrywkę, ale nie są niezbędne do rozpoczęcia przygody.
Nie istnieje jeden najlepszy system RPG dla wszystkich początkujących. Wybór zależy od tego, jakie historie chcesz przeżywać, ile czasu możesz poświęcić na naukę zasad i czy zamierzasz grać, czy prowadzić sesje.
Warto poznać kilka różnych propozycji.
Dungeons & Dragons (D&D) – jeden z najbardziej rozpoznawalnych systemów fantasy. Bohaterowie eksplorują niebezpieczne miejsca, walczą z potworami, zdobywają skarby i rozwijają swoje umiejętności. To dobry kierunek dla osób lubiących przygodowe fantasy, magię i taktyczną walkę.
Zew Cthulhu – gra inspirowana twórczością H.P. Lovecrafta. Gracze wcielają się w badaczy odkrywających niepokojące tajemnice. Sprawdzi się, jeśli interesują Cię śledztwa, horror i atmosfera narastającego zagrożenia.
Warhammer Fantasy Roleplay – mroczne fantasy, w którym bohaterowie mierzą się z niebezpieczeństwami, intrygami, chorobami i korupcją. To propozycja dla osób preferujących brutalniejszy, mniej heroiczny świat.
Półmrok – polska gra fabularna osadzona w mrocznym świecie inspirowanym Europą XVI i XVII wieku. Łączy przygodę, śledztwa, walkę i grozę. Została przygotowana również z myślą o osobach rozpoczynających przygodę z RPG.
W Półmroku podstawowe zasady zajmują około 70 stron, a kompletny zestaw zawiera gotową kampanię, mapy, karty postaci, przeciwników, przedmiotów i akcesoria ułatwiające prowadzenie rozgrywki.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze pierwszego systemu?
Przede wszystkim na dostępność zasad w języku polskim, stopień ich skomplikowania, możliwość skorzystania z gotowych postaci i scenariuszy oraz klimat gry.
Jeżeli zamierzasz samodzielnie prowadzić sesje, szczególnie ważne będzie to, czy wybrany zestaw zawiera wszystko, czego potrzebujesz do przygotowania przygody.
Nie musisz od razu inwestować w rozbudowaną kolekcję podręczników. Najpierw sprawdź, czy dany system oferuje bezpłatny starter albo krótką przygodę demonstracyjną.
Masz już ogólne pojęcie o tym, czym są gry fabularne. Teraz czas przejść do działania.
Zaproś 2–4 osoby, które chciałyby spróbować wspólnej przygody. Nie muszą mieć żadnego doświadczenia.
Powiedz im, że będziecie wspólnie tworzyć historię, podejmować decyzje i rzucać kośćmi, kiedy wynik działań bohaterów będzie niepewny.
Zastanówcie się, jaki rodzaj historii najbardziej Was interesuje.
Czy chcecie walczyć z potworami w świecie fantasy? Rozwiązywać zagadkę tajemniczych morderstw? Odkrywać opuszczone ruiny? A może przeżyć historię grozy?
Wspólny wybór klimatu zwiększa szansę, że wszyscy będą dobrze się bawić.
Jedna osoba musi podjąć się prowadzenia przygody. Nie musi mieć wcześniejszego doświadczenia, ale powinna zapoznać się z podstawowymi zasadami i przygotowanym scenariuszem.
Na początek najlepiej wybrać krótką przygodę, którą można ukończyć podczas jednego spotkania. Taką sesję nazywa się one-shotem.
Jeśli system oferuje gotowe postacie, wykorzystajcie je podczas pierwszej sesji.
Każdy gracz powinien wiedzieć, kim jest jego bohater, jakie ma umiejętności i co chce osiągnąć.
Nie trzeba od razu opracowywać rozbudowanej biografii. Wystarczy kilka podstawowych informacji.
Przed rozpoczęciem gry porozmawiajcie o oczekiwaniach.
Ustalcie, czy wolicie przygodę pełną walki, śledztwo, eksplorację czy odgrywanie postaci. Warto również omówić tematy, których uczestnicy nie chcą poruszać podczas rozgrywki, szczególnie jeśli wybraliście horror lub mroczne fantasy.
Mistrz Gry opisuje pierwszą scenę, a gracze decydują, co robią ich bohaterowie.
Nie przejmujcie się, jeśli na początku będziecie zaglądać do zasad albo zastanawiać się, jak rozstrzygnąć jakąś sytuację. To normalna część nauki.
Najważniejsze jest to, żebyście podejmowali decyzje, odkrywali historię i dobrze się bawili.
Tak. Nie musisz mieć wszystkich uczestników przy jednym stole.
Do prowadzenia sesji online wystarczy komunikator głosowy, np. Discord, oraz sposób udostępniania kart postaci i materiałów.
Można również skorzystać z platform VTT (Virtual Tabletop), takich jak Roll20 czy Foundry VTT. Pozwalają one wyświetlać mapy, przesuwać żetony postaci, wykonywać rzuty kośćmi i zarządzać elementami rozgrywki.
Na pierwszą sesję nie potrzebujesz jednak zaawansowanego oprogramowania. Jeśli wybierzecie prostą przygodę, możecie rozpocząć od rozmowy głosowej, kart postaci i wirtualnych kości.
Nie masz znajomych zainteresowanych grami fabularnymi? To nie oznacza, że musisz rezygnować.
Możesz poszukać grupy w kilku miejscach:
Szukaj szczególnie ogłoszeń zawierających określenia „RPG dla początkujących”, „sesja wprowadzająca” lub „one-shot”.
Jeżeli zgłaszasz się do nieznanej grupy, od razu poinformuj organizatora, że będzie to Twoja pierwsza sesja. Dzięki temu Mistrz Gry będzie mógł wyjaśnić zasady i pomóc Ci rozpocząć zabawę.
Prowadzenie sesji wymaga nieco więcej przygotowania niż udział w niej jako gracz, ale nie jest zarezerwowane dla doświadczonych miłośników RPG.
Początkujący Mistrz Gry powinien przede wszystkim:
Nie musisz znać na pamięć wszystkich zasad ani przygotowywać odpowiedzi na każdą możliwą decyzję.
Dobry Mistrz Gry nie opowiada historii za graczy. Przedstawia świat, w którym ich decyzje mają znaczenie.
Na pierwszą sesję najlepiej wykorzystać gotowy scenariusz z opisanymi lokacjami, bohaterami niezależnymi i wskazówkami dotyczącymi prowadzenia przygody.
Jeżeli lubisz mroczne fantasy, tajemnice i przygody, w których decyzje bohaterów mają konsekwencje, możesz rozpocząć swoją przygodę z RPG od Półmroku.
To polska gra fabularna inspirowana realiami Europy XVII wieku. W jej świecie magia przeplata się z przesądami, a bohaterowie stają wobec niebezpiecznych przeciwników, intryg i tajemnic.
Półmrok został przygotowany tak, aby Mistrz Gry nie musiał samodzielnie tworzyć całej kampanii i kompletować wszystkich materiałów.
Co znajdziesz w zestawie Półmroku?
Gotowa kampania oferuje około 45–90 godzin gry, więc po opanowaniu podstaw możesz wraz ze znajomymi kontynuować przygodę przez wiele kolejnych spotkań.
Nie musisz jednak zaczynać od zakupu pełnego zestawu.
Chcesz sprawdzić, czy RPG jest dla Ciebie?
Zacznij od bezpłatnego startera Półmroku. Poznaj podstawy gry, przygotuj bohaterów i spróbuj poprowadzić swoją pierwszą przygodę.
A jeśli chcesz od razu rozpocząć dłuższą kampanię z gotowymi scenariuszami, mapami i kartami:
Tak. Gry fabularne są dostępne również dla osób, które nigdy wcześniej nie miały z nimi kontaktu. Wystarczy wybrać prosty system, krótką przygodę i poznać podstawowe zasady.
Wiele gier najlepiej sprawdza się w grupie 1 Mistrza Gry i 2–4 graczy, ale istnieją również systemy przeznaczone dla dwóch osób, a nawet do samodzielnej rozgrywki.
Typowa sesja może trwać od dwóch do pięciu godzin, choć spotkania bywają krótsze lub dłuższe. Na pierwszą przygodę warto zaplanować około 2–3 godzin i uwzględnić dodatkowy czas na wyjaśnienie zasad.
Nie muszą być. Wiele systemów oferuje bezpłatne materiały startowe, a do pierwszej rozgrywki wystarczą podstawowe zasady, karty postaci i kości. Gotowe zestawy mogą natomiast ułatwić przygotowanie sesji.
Nie. Nie musisz mówić głosem swojej postaci, odgrywać scen ani improwizować dialogów. Możesz po prostu opisywać jej działania i decyzje. Najważniejsze jest uczestnictwo we wspólnej historii.
Tak. Istnieją gry fabularne przeznaczone do rozgrywki bez tradycyjnego Mistrza Gry. Jednak w wielu popularnych systemach jedna osoba pełni funkcję prowadzącego.
Nie. Dungeons & Dragons to jeden z wielu systemów RPG. Istnieją setki innych gier fabularnych, oferujących różne światy, zasady i sposoby prowadzenia rozgrywki.
Nie musisz od razu znać wszystkich zasad, tworzyć rozbudowanej postaci ani planować wielomiesięcznej kampanii.
Zaproś znajomych, wybierz krótką przygodę i spróbujcie wspólnie stworzyć pierwszą historię.
W RPG najważniejsze nie jest to, czy wygrasz walkę albo zdobędziesz skarb. Najważniejsze są decyzje, które podejmujesz, historie, które przeżywasz, i emocje, które dzielisz z innymi uczestnikami.
A wszystko zaczyna się od prostego pytania Mistrza Gry: „Co robisz?”.